Các hạt nhỏ li ti (hạt khí dung) được hình thành và phát tán ra không khí khi thở, nói, ho hoặc hắt hơi có thể chứa các tác nhân gây bệnh, trong đó có vi rút Sars-Cov-2. Do vậy, người mắc bệnh hoặc nhiễm Sars-Cov-2 không triệu chứng là nguồn lây nhiễm quan trọng nếu không thực hiện các biện pháp hạn chế đi lại, cách ly. Bài viết dưới đây giới thiệu cơ chế hình thành và phát tán của các hạt khí dung từ đó cho thấy khả năng lây lan của vi rút Sars-Cov-2 từ người nhiễm, người mắc bệnh.
CƠ CHẾ HÌNH THÀNH CÁC HẠT KHÍ DUNG
Các hạt khí dung có thể chia ra làm 3 loại nhỏ, vừa và lớn. Các hạt này được hình thành tại các vị trí khác nhau trong đường hô hấp và phát tán ra ngoài không khí khi thở, nói hoặc khi ho, hắt hơi.
– Với hạt kích thước dưới 1 μm (kích thước nhỏ): chủ yếu hình thành ở các tiểu phế quản phổi. Cùng với nhịp thở, phế quản co vào và giãn ra, khiến cho các lớp nhầy trên bề mặt co giãn. Khi hít thở, không khí đi qua phế quản làm lớp dịch mỏng này bị xáo trộn.
– Với các hạt kích thước 1 – 20 μm (kích thước vừa, trung bình): hình thành ở thanh quản do luồng khí ra vào khi thở và sự rung động khi nói hoặc ho. Những hạt kích thước từ 20 μm đến 100 μm hình thành ở thanh quản thường bị giữ lại khi luồng khí thở ra đi tới khoang miệng.
– Với các hạt kích thước trên 100 μm (kích thước lớn): được hình thành ở khoang miệng (tính từ môi vào tới thanh quản) khi nói hoặc ho.
Hình 1. Vị trí hình thành các hạt khí dung (Nguồn: Wei, J. and Y. Li, 2016)
CÓ BAO NHIÊU HẠT KHÍ DUNG PHÁT TÁN RA MÔI TRƯỜNG KHI THỞ, NÓI, HO?
Trung bình mỗi lít khí thở ra sẽ có:
– Khi thở bình thường: có thể phát tán tới 320 hạt khí dung;
– Khi nói: có thể phát tán tới 400 hạt khí dung;
– Khi ho, hắt hơi: có thể phát tán tới 23.600 hạt khí dung (cao hơn gần 60 lần khi nói).
CÁC HẠT KHÍ DUNG TỒN TẠI BAO LÂU VÀ PHÁT TÁN BAO XA?
– Các hạt khí dung nhỏ dưới 10 μm bốc hơi rất nhanh nên không kịp rơi xuống đất.
– Các hạt dưới 100 μm thường phát tán trong phạm vi 1m khi nói bình thường, phát tán đi xa nhất tới 6 mét khi xì mũi, hắt hơi.
Tuy nhiên, các hạt khí dung có thể mất nước do bốc hơi để lại phần nhân (có thể là phần dịch cô đặc, các tế bào, hoặc các vi sinh vật như vi khuẩn, vi rút) lơ lửng vô hạn trong không khí.
Hình 2. Số phận của các hạt khí dung khi ra ngoài môi trường
PHẠM VI LÂY NHIỄM CỦA CÁC HẠT KHÍ DUNG KHI CHỨA MẦM BỆNH
– Các hạt khí dung vừa và lớn (5 – 100 μm): thường rơi xuống đất hoặc rơi lên các bề mặt trong phạm vi 1 – 2 m. Chúng có thể lây nhiễm mầm bệnh cho người khác trong phạm vi đó.
– Các hạt khí dung nhỏ (< 5 μm) hoặc phần còn lại của hạt khí dung sau khi bốc hơi: lơ lửng lâu trong không khí nên có thể lây nhiễm cho người trong phạm vi vài mét, hoặc bám dính với các hạt khác trong không khí rồi lắng xuống các bề mặt và gây ô nhiễm bề mặt.
Thông thường, người tiếp xúc nếu tiếp nhận từ 10 – 100 vi khuẩn hoặc vi rút là có thể bị nhiễm mầm bệnh.
Hình 3. Phạm vi lây nhiễm của các hạt khí dung chứa mầm bệnh
(Nguồn: Wei, J. and Y. Li, 2016)
Như vậy, việc đeo khẩu trang y tế và các khuyến cáo che tay, dùng khăn giấy khi nói, ho, hắt hơi và rửa tay thường xuyên rất quan trọng trong hoạt động phòng chống dịch Covid-19 vì điều này giúp hạn chế phát tán virus Sars-Cov-2 vào trong không khí.
Mỗi người dân đều là một chiến sĩ trên mặt trận phòng chống Covid-19. Hãy hưởng ứng, đồng hành theo lời kêu gọi của chính phủ và tuân thủ các hướng dẫn của cơ quan y tế để góp phần phòng chống dịch Covid-19.
Tài liệu tham khảo
- Wei, J. and Y. Li (2016). “Airborne spread of infectious agents in the indoor environment.” Am J Infect Control 44(9 Suppl): S102-108.
-
Syed A. Sattar, Kathryn E. Wright, Bahram Zargar, Joseph R. Rubino, and M. Khalid Ijaz (2016). “Airborne Infectious Agents and Other Pollutants in Automobiles for Domestic Use: Potential Health Impacts and Approaches to Risk Mitigation”. Journal of Environmental and Public Health, Article ID 1548326.
ThS. BS. Lê Quốc Tuấn, Bộ môn Ký sinh trùng và Côn trùng – Học viện Quân y
