Tính đến này 12/4/2020, cả nước chỉ ghi nhận 258 trường hợp dương tính với vi rút Sars-Cov-2 và chưa có trường hợp nào tử vong. Một trong những lý do góp phần vào thành công trên là các cơ quan chức năng đã làm tốt công tác tuyên truyền và sự đồng thuận của người dân trong việc phồng chống dịch bệnh. Trong đó, có ý thức chấp hành rửa tay, sát trùng tay thường xuyên của người dân. Dưới góc độ khoa học, bài viết này cung cấp những thông tin để làm rõ tác dụng của việc rửa tay bằng xà phòng và sát trùng tay bằng dung dịch sát khuẩn trong phòng chống dịch bệnh Covid-19.
Sự lây truyền vi rút Sars-Cov-2 qua bàn tay bẩn
Bàn tay rất dễ nhiễm vi rút khi sờ, cầm nắm các vật dụng nhiễm vi rút hoặc khi bắt tay người nhiễm. Vi rút sẽ bám dính và nằm trong lớp chất nhờn (bản chất là chất béo) trên da tay. Từ đó, người tiếp xúc có thể sẽ bị nhiễm vi rút ở đường hô hấp nếu đưa tay lên mặt và tiếp tục lây nhiễm vi rút vào các vật dụng hoặc lây nhiễm cho người khác. Đối với đã người nhiễm vi rút, ngoài các thức phát tán vi rút thông qua đường thở, hắt hơi, ho, vai trò lây lan vi rút thông qua bàn tay cũng rất quan trọng.
Tác dụng của rửa tay bằng xà phòng
Do chất béo không tan trong nước, nên nếu chỉ rửa tay bằng nước, vi rút sẽ không bị loại bỏ do chúng nằm trong lớp chất béo ở bàn tay.
Minh họa tác dụng diệt vi rút của xà phòng
Xà phòng có chứa các chất có cấu tạo phân cực với một đầu có ái lực cao với nước (dễ hòa tan vào nước) và một đầu có ái lực với chất béo (lipid). Khi rửa tay bằng xà phòng, đầu có ái lực với chất béo của xà phòng sẽ bám vào các phân tử chất béo ở trên da (chất nhờn tiết ra từ tuyến bã của cơ thể) và phức hợp này sẽ bị rửa trôi khi xả nước.
Nhiều loại vi rút, trong đó có Sars-Cov-2 được bao bọc bởi lớp màng có chứa các phân tử chất béo. Lớp màng này sẽ kết dính với xà phòng và bị phá vỡ khi rửa tay. Do đó, các cấu trúc di truyền bên trong vi rút sẽ bị tiêu diệt và bị rửa trôi dưới dòng nước.
Do đó, rửa tay bằng xà phòng vừa có tác dụng rửa trôi vừa có tác dụng diệt vi rút. Tuy nhiên, tác dụng của xà phòng phụ thuộc vào thời gian rửa tay. Theo các nghiên cứu, cần rửa tay bằng xà phòng trong ít nhất trong 20 giây để đạt hiệu quả loại bỏ vi rút.
Tác dụng của sát trung tay bằng dung dịch sát trùng
Các loại dung dịch sát trùng tay (nước rửa tay khô) hầu hết đều chứa chất diệt khuẩn là cồn (ethanol) với nồng độ > 60%. Tác dụng diệt khuẩn của cồn là nhờ tính chất thủy phân protein. Dưới tác dụng của cồn, các phân tử protein trên bề mặt vi sinh vật (trong đó có vi rút) sẽ bị thủy phân, biến tính làm cho cấu trúc lớp màng sinh vật bị biến đổi dẫn tới vi sinh vật bị bất hoạt và bị tiêu diệt. Tuy nhiên, tác dụng thủy phân protein của cồn không cao nếu nồng độ cồn < 60% hoặc nồng độ cồn > 90%. Do đó, các loại dung dịch chứa cồn có nồng độ < 60% hoặc nồng độ cồn > 90% ít có tác dụng tiêu diệt vi sinh vật. Điều này cũng chỉ ra rằng “uống rượu” không có tác dụng phòng chống Covid-19.
Một số loại nước sát trùng có thêm chất diện khuẩn là oxy già (H2O2).
Rửa tay, sát trùng tay đúng cách, một hành động đơn giản nhưng có tác dụng lớn trong phòng chống dịch bệnh Covid-19. Hãy thường xuyên rửa tay bằng xà phòng và sát trùng tay đúng cách để bảo vệ bản thân, gia đình, cộng đồng trước đại dịch Covid-19.
Xem thêm tại đây
Ts. Bs. Đỗ Ngọc Ánh, Học viện Quân y
