Em xuất hiện sẩn ngứa, mày đay nhiều ngày nay. Uống thuốc dị ứng đỡ nhưng khi dừng thuốc lại tái phát. Vậy cần làm những xét nghiệm ký sinh trùng nào để biết tình trạng này có phải do ký sinh trùng gây ra hay không?
Trả lời:
Chào bạn! Về câu hỏi của bạn, xin được trả lời bạn như sau:
Sẩn ngứa, mày đay do nhiều nguyên nhân gây ra, trong đó có nguyên nhân là các ký sinh trùng. Sẩn ngứa mày đay do Ký sinh trùng rất phổ biến ở Việt Nam do đặc điểm khí hậu rất phù hợp cho ký sinh trùng phát sinh, phát triển, tập quán canh tác, sinh hoạt và thói quen ăn uống của người dân, nhất là những khu vực có điều kiện kinh tế khó khắn, điều kiện vệ sinh chưa tốt.
Hình ảnh sẩn ngứa, mày đay ở đùi và cẳng chân một bệnh nhân
Những nguyên nhân ký sinh trùng gây sẩn ngứa, mày đay thường gặp là:
– Nhóm giun sán:
+ Nhiễm giun và ấu trùng giun: của giun đũa chó mèo (Toxocara spp), giun lươn (Strongyloides stercoralis), giun đũa, giun móc/mỏ và các loai giun lây truyền từ động vật sang người khác…
+ Nhiễm sán và ấu trùng sán: sán lá gan lớn (Fasciola spp.), sán lá gan nhỏ, sán lá phổi, ấu trùng sán dây lợn…
– Nhóm đơn bào: một số đơn bào có thể gây ban mày đay mạn tính như trùng roi thìa (Giardia lamblia).
– Nhóm động vật chân đốt gây bệnh ở da như cái ghẻ (Sarcoptes scabiei), Demodex và bọ chét…
– Nhóm vi nấm: một số người bị nhiễm nấm men, nấm sợi ở da hoặc niêm mạc cũng có thể xuất hiện sẩn ngứa, mày đay.
Mày đay do ký sinh trùng thường có đặc điểm xuất hiện kéo dài hoặc tái phát nhiều lần, điều trị bằng thuốc kháng histamine thường không khỏi triệt để. Xét nghiệm thường thấy tăng bạch cầu ái toan, tăng IgE toàn phần. Bệnh nhân thường có tiền sử phơi nhiễm với các yếu tố nguy cơ như nuôi chó mèo, ăn rau sống hoặc thực phẩm chưa nấu chín kỹ, đi chân đất hoặc sinh sống tại vùng lưu hành giun sán. Việc nhận diện đúng căn nguyên ký sinh trùng có ý nghĩa quan trọng trong lựa chọn chiến lược điều trị đặc hiệu và phòng ngừa tái phát.
Trở lại trường hợp của bạn, tình trạng sẩn ngứa, mày đay có nhiều điểm phù hợp với biểu hiện do nhiễm ký sinh trùng. Bạn cần đi khám chuyên khoa để được bác sĩ thăm khám, phát hiện và xác định đặc điểm tổn thương, cũng như đánh giá các yếu tố dịch tễ liên quan nhằm định hướng nguyên nhân và chỉ định các xét nghiệm phù hợp phục vụ chẩn đoán. Điều này có nghĩa là bạn không nhất thiết phải thực hiện tất cả các xét nghiệm ký sinh trùng. Tùy theo đặc điểm tổn thương và yếu tố dịch tễ, bác sĩ sẽ ưu tiên xét nghiệm các nguyên nhân thường gặp trước, sau đó khi cần mới tiến hành khảo sát các nguyên nhân hiếm gặp hơn. Nếu bạn muốn, bạn cũng có thể thực hiện nhiều xét nghiệm ký sinh trùng cùng lúc. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng kết quả xét nghiệm phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, vị trí ký sinh, đáp ứng của cơ thể người nhiễm, và thực tế là hiện nay nhiều ký sinh trùng vẫn chưa có sinh phẩm chẩn đoán đặc hiệu. Vì vậy, ngay cả khi tất cả các xét nghiệm đều âm tính cũng không đồng nghĩa với việc đã loại trừ hoàn toàn khả năng bị nhiễm ký sinh trùng. Việc chẩn đoán nguyên nhân gây sẩn ngứa, mày đay cần được tiếp cận một cách hệ thống, kết hợp giữa lâm sàng, dịch tễ học và các xét nghiệm cận lâm sàng, không nên chỉ dựa đơn thuần vào kết quả xét nghiệm.
Bạn nên sớm đi khám để được chẩn đoán và điều trị phù hợp.
PGS.TS. Đỗ Ngọc Ánh, Bộ môn Ký sinh trùng và côn trùng, Học viện Quân y; Chuyên gia Hệ thống Y tế Medlatec
